De verborgen schatten van Spanje

De verborgen schatten van Spanje

Door Xavier Kat | Voorjaar 2019

Het begon allemaal met een mailtje dat ons werd toegestuurd door een Spaanse wijnmaakster die een importeur voor haar wijnen in Nederland zocht. Van dit soort mails krijgen we er dagelijks vele, niets bijzonders dus. Maar deze viel op. Vanuit het algemene Okhuysen-mailadres was hij doorgestuurd aan het gehele inkoopteam, bestaande uit Job Joosse, Yves van Maren en mijzelf. Bijzonder genoeg had de mail bij ons alle drie iets losgemaakt. Enerzijds omdat de mail uit Rioja kwam, verreweg de bekendste Spaanse wijnstreek die aan het eind van de twintigste eeuw uit de gratie was geraakt bij de wijnliefhebber, maar nu al jaren met een grootse comeback bezig is. Anderzijds omdat er precies die dingen in stonden die we graag lezen: “Ik werk traditioneel, vanuit een filosofie van vakmanschap en minimale interventie. Mijn wijnen zijn fris en mineraal, vanwege de hoge ligging van de wijngaarden. Ik heb ervaring opgedaan in Bordeaux, Toscane, Californië, Nieuw-Zeeland en Priorat en ben in 2012 met mijn kleine eigen project gestart. Ik werk zo natuurlijk mogelijk, met oude wijngaarden van vijftig, tachtig en zelfs honderd jaar oud. De tijd heeft in dit deel van de wereld stilgestaan. Ik heb inmiddels voldoende wijn (niet veel!) om te exporteren…” Zo schreef Sandra Bravo ons. Met deze dame, en haar wijnen, wilden we graag kennismaken. Het eerste contact werd gelegd.


Vier nieuwe aanwinsten in één reis

Proefflessen kwamen naar Haarlem en werden met voorrang geproefd. Altijd een spannend moment. Maar onze hoge verwachtingen werden zelfs overtroffen: de wijnen waren van een indrukwekkende schoonheid! In dezelfde week werden andere Spaanse wijnen geproefd, waar opnieuw een paar echte uitblinkers tussen zaten. De wijnen hadden één ding met elkaar gemeen, ze kwamen allemaal uit het noorden van Spanje. Omdat we hier al een tijde niet waren geweest, besloten we een winterse trip naar dit prachtige, ongerepte deel van Spanje te maken. Het werd een intensieve, maar prachtige tocht. In drie dagen tijd legden we 1500 kilometer af en bezochten acht producenten. De reis was zéér succesvol, want er werden maar liefst vier nieuwe samenwerkingen aangegaan en twee oude samenwerkingen werd nieuw leven in geblazen. Een domein werd nog even geparkeerd, maar ook daar ziet de toekomst er zonnig uit! Grotendeels onbekende streken deden we aan en nieuwe wijnstijlen en smaken bereikten en verrijkten onze getrainde paletten.


Op naar Ribera del Duero
Onze heenvlucht is op Madrid. Vanuit daar rijden we in een rechte lijn naar het noorden, naar Ribera del Duero; een van de toonaangevende streken van het land, thuis van enkele van de meest iconische Spaanse wijnproducenten die er bestaan als Vega Sicilia, Pingus en natuurlijk ons eigen Valduero. Wij komen echter voor een heel bijzondere ontmoeting met een ‘nieuwkomer’ die hier nu al enkele jaren furore maakt. Zijn wijnen behoren inmiddels tot de meest gezochte van de streek en dit terwijl hij hier pas sinds 2013 echt bezig is. We hebben het over Jorge Monzón van Domino del Águila, net buiten het dorpje La Aguilera. De familie van Jorge bezit hier dertig hectare wijngaard, waaronder enkele fantastische cru-wijngaarden met zeer oude stokken. Werden voorheen alle druiven verkocht, Jorge isoleerde de allerbeste percelen en begon zelf wijn te maken. Hij kocht hiervoor een heel oude, traditionele wijnmakerij uit de 17e eeuw, met daarbij een zestal ondergrondse kelders en galerijen uit de 15e eeuw. Alles is kruip door sluip door, maar ideaal voor wat Jorge voor ogen heeft. Ervaring deed hij eerst op op andere plekken. Na zijn opleiding in Bordeaux en Dijon werkte hij twee jaar op het vermaarde Domaine de la Romanée-Conti en vervolgens bij Vega Sicilia en Arzuaga Navarro. Nu werkt Jorge helemaal volgens zijn eigen ideeën en filosofie, met zeer kalkrijke wijngaarden, met een dunne bovenlaag van zand en wijnstokken van tussen de 60 en 150(!) jaar oud (gemiddeld 90 jaar oud!). In de wijngaarden staat veel tempranillo aangeplant, maar ook blanca del pais, bobal, garnacha en tempranillo gris. In de wijngaarden werkt Jorge bio-dynamisch, in de kelder werkt hij traditioneel en probeert hij minimaal in te grijpen. Hij laat de natuur haar gang gaan. De druiven worden met de voeten geperst, de wijnen rijpen tussen de dertig en vijfenveertig maanden op eiken en worden niet geklaard noch gefilterd voor botteling. Het resultaat zijn wijnen met een grote intensiteit, schitterende balans en een opmerkelijke verfijning! Naast indrukwekkende rode wijnen, maakt Jorge ook een fantastische witte wijn en heeft hij een echte specialiteit, z’n rosé. Een rosé gemaakt van zowel blauwe als witte druiven, die gezamenlijk worden geperst en vergist en vervolgens een lange houtopvoeding ondergaan. Een beeldschone wijn die zich met niets laat vergelijken. Niet voor niets door Decanter bestempeld als de beste rosé van Spanje. Onlangs beloonden zij de jaargang 2013(!) met 96 punten!


In Campo de Borja vind je spectaculaire wijnen

Na dit indrukwekkende bezoek, waarbij wij midden in de wijngaarden nog even getrakteerd worden op enkele stevige hoosbuien, is het hoog tijd onze reis te hervatten. Bestemming: Campo de Borja, in het district Zaragoza, thuis van de garnachadruif. Tijd voor lunch is er niet, maar voor het vertrek krijgen we nog wat heerlijke Spaanse ham, worsten en brood toegestopt. Het wordt een smakelijke picknick in de auto. Onze hoop om voor het donker bij onze volgende afspraak aan te komen, om de wijngaarden te kunnen zien, blijkt een ijdele te zijn geweest… Campo de Borja stond al een tijdje op onze verlanglijst, vanwege de prachtige oude garnachastokken die je hier vindt en de uitstekende, betaalbare wijnen die er van gemaakt worden. Via een vriendin uit Bordeaux waren we getipt over Isaac Fernandez, een ‘flying wine maker’ die hier een interessant nieuw project is gestart. Een aantal proefflessen was ons reeds toegestuurd en binnen een brede, blinde proeverij kwamen deze er zeer goed uit. Tijd om ook hier poolshoogte te nemen. De afspraak is bij een kleine coöperatie van wijnboeren uit de dorpen Ainzón, Albeta, Bureta en Vera de Moncayo. Hier ontmoeten we Isaac, een dynamische en bevlogen wijnmaker die twintig jaar bij Bodegas Mauro werkte, maar ook actief was in Rias Baixas, Ribera del Duero, Rioja en Rueda. Als grote liefhebber van de garnachadruif lonkte Campo de Borja. Hij meldde zich bij de kleine coöperatie, ontmoette diverse families met wijngaarden, selecteerde bij hen enkele zeer goede percelen en vroeg hen om de grond volgens zijn richtlijnen te bewerken. Bij de Cave huurde hij de benodigde ruimte, tanks, vaten en andere benodigde apparatuur en Legado del Moncayo was geboren. Campo de Borga heeft een landklimaat, met Atlantische invloeden in de winter en mediterrane in de zomer. De wijngaarden liggen hoog, tussen de 450 en 750 meter hoogte en worden ook beïnvloed door het Moncayogebergte. De bodem is stenig en rijk aan kalk. Volgens Isaac ideale omstandigheden voor de garnachadruif. Met als basis mooie, gezonde druiven, maakt Isaac hele pure wijnen, waarin hij deze druiven en het terroir de hoofdrol laat spelen. Hij houdt het puur, zonder toevoeging van hout. Om een mooie frisheid in de witte wijn te behouden ondergaan de witte garnachadruiven alleen een alcoholische gisting, dus niet de tweede, malolactische gisting, waarbij appelzuur in melkzuur wordt omgezet en de totale zuurgraad in de wijn daalt. De prijs-kwaliteitverhouding van beide wijnen is indrukwekkend. Je krijgt hier veel wijn voor een bescheiden prijs.


Tijd voor Rueda
Na een paar uur met Isaac te hebben doorgebracht, luisterend naar al zijn mooie en interessante verhalen, is het hoog tijd om te vertrekken. Pamplona wacht op ons, alwaar we hebben afgesproken met Fernando Zaratiegui van Palacio de Bornos. Natuurlijk zijn we ver verwijderd van Rueda, maar de Bornosgroep heeft ook twee prachtige wijndomeinen in het nabijgelegen Navarra en bij een van beide, Señoro de Sarria, heeft de groep zijn hoofdkantoor. Met Fernando verkennen we de stad op de meest aangename manier; een tapastocht van bar naar bar. Als inwoner van Pamplona kent hij de beste adresjes en de lekkerste gerechten. We komen opvallend veel rueda van Bornos tegen.


Sandra Bravo: Best Young Winemaker

De volgende ochtend hebben we afgesproken bij Señoro de Sarria, een indrukwekkend en prachtig gelegen landgoed, met een grote historie. Fernando verzorgt een uitgebreide rondleiding, waarna een brede proeverij volgt van alle wijnen van de verschillende domeinen. De wijnen van Sarria komen er uitstekend uit. We merken dat er sinds een paar jaar grote vooruitgang wordt geboekt. Toch parkeren we de wijnen even voor later. Er staan nog een paar belangrijke andere bezoeken op ons te wachten, te beginnen met de volgende stop: La Rioja! Onze volgende bestemming is namelijk Sierra de Toloño van Sandra Bravo, waar deze reis om was begonnen. Haar kelder bevindt zich in het kleine dorpje Eskuernaga, in Rioja Alavesa. La Rioja bestaat uit drie delen: Rioja Oriental – verreweg het grootste, gelegen aan de oostkant van het gebied, met klimatologisch een grotere mediterrane invloed; Rioja Alta, gelegen richting het noordwesten en voor het grootste deel op de linkeroever van de Ebro; en het kleinste deelgebied Rioja Alaves, gelegen op de rechteroever van de Ebro en daarmee onderdeel van het Baskenland. Ten noordwesten van het gebied ligt de Sierra de Cantabria, waar Rioja Alavesa direct tegenaan ligt. Dit gebergte beschermt La Rioja tegen de koude noordenwind en Atlantische depressies. Vanwege de ligging ten opzicht van het gebergte en ook de grotere hoogte van de wijngaarden, zijn Rioja Alta en met name Alavesa de meest interessante deelgebieden van de streek.


De drie stijlen in Rioja
De wijnen uit Rioja kunnen we stilistisch in drie hoofdgroepen verdelen: 1. De ‘moderne’ wijnen met veel concentratie, rijpheid en relatief veel nieuw hout. Powerwijnen die op de internationale pers veel indruk maakten. Veel van de grote wijnhuizen hebben gekozen voor een dergelijke stijl. 2. De traditionele rioja’s met lichte hand gemaakt, zonder veel extractie en lange opvoedingen op veelal gebruikt hout. Een stijl die de laatste tijd sterk aan populariteit wint. 3. De jonge generatie die minder op heeft met de regels van het herkomstgebied. Zij variëren meer met het houtgebruik en ook met hun vinificatiemethoden. Fruit- en terroirexpressie zijn hier het belangrijkst. De Riojaclassificatie, waarbij de duur van de opvoeding (Joven, Crianza, Reserva, Gran Reserva) bepalend is en niet de herkomst van de druiven, verliest bij deze jonge (en vaak kleinere) producenten aan kracht. De herkomst van de wijngaard is voor hen juist relevant.


Jonge generatie wijnmakers

Sandra Bravo moeten we plaatsen bij de jonge generatie wijnmakers, voor wie juist de herkomst van de wijngaarden zo belangrijk is. Sandra weet wat dat betreft precies wat zij wil. Zij zoekt de hoogst gelegen wijngaarden in het gebergte, met zeer oude stokken. Zij heeft de hand weten te leggen op een paar prachtige, maar zeer kleine percelen, die haar door de voormalige eigenaren werden gegund. Want iedereen in Rioja aast op dit soort pareltjes. Iedere euro die ze verdient, probeert ze te stoppen in goede grond, want voor een gezonde exploitatie moet ze nog wat verder groeien. Geld voor een goede kelder, goede behuizing en een goed rijdende auto, laat ze voor wat het is. Ze huurt een kelder, die er van buiten uit ziet als een garagebox, aan de rand van het dorp. Voor onze afspraak hadden we moeite om haar te vinden. Langs de garage waren we al drie keer gereden. Dat kon het toch niet zijn? Totdat ze er opeens voor stond. Dus toch! De garage is echter tegen een heuvel aangebouwd. Het blijkt dat er nog twee verdiepingen onder zitten. Op de begane grond staan vooral dozen, pallets en lege flessen. Als we de stalen trap afdalen komen we in een ruimte met grote roestvrijstalen tanks. Het oogt massaal. “Maak je hier je wijn?”, vragen we. Sandra kijkt ons verrast aan. “Nee joh, natuurlijk niet. Dit is toch veel te groot voor mij. Maar het hoorde bij de kelder en dit was de goedkoopste en beste kelder die ik kon huren.” We volgen Sandra nog een verdieping lager. Hier zitten we onder de grond en is het flink koel. Hier staan netjes opgestelde aardewerken amforen, grote houten Stockinger-cuves, grotere, open eikenhouten vaten en ook kleinere eikenhouten vaten. Aan de zijkant van de ruimte staat een charmante houten proeftafel, die ooit dienst deed als deur. Vol enthousiasme vertelt Sandra haar ideeën over het wijnmaken, het grote potentieel van Rioja, de natuurlijke elegantie en frisheid in de wijnen, die zij koppelt aan concentratie, complexiteit, zuren en balans. We proeven de meest fantastische wijnen van het vat en later van fles. We bezoeken uitvoerig alle wijngaarden, die versnipperd door het gebied liggen. Iedere keer vrezen we dat de auto het niet zal redden, maar telkens ten onrechte. Wat een plek, wat een wijnen, wat een geweldige wijnmaakster. We hebben nog geen zin om weg te gaan, maar onze strakke planning dwingt ons.


Godello: een verdwenen druif

Het begint al te schemeren en we hebben nog 300 kilometer voor de boeg. We rijden in westelijke richting naar Léon, een prachtige oude stad aan de bedevaartsroute op weg naar Santiago de Compostella. We overnachten hier heel toepasselijk in een oud klooster gelegen aan een schitterend eeuwenoud plein, midden in de stad. De tapas van een dag eerder zijn ons bevallen. Dus we besluiten onze eigen tocht te maken en zo de oude binnenstad te verkennen. Niet heel lastig, want overal is het mooi en het barst van de leuke tentjes. Lachend geven we om de beurt een rondje, want pijn aan de portemonnee doet het allemaal niet. Hoe kan al dat lekkere eten en drinken hier toch zo betaalbaar zijn? We genieten er maar even van. Maar natuurlijk op tijd naar bed, want morgen vroeg weer op.


De vallei van het goud
We beginnen pas aan de derde dag van de reis, maar het lijkt wel of we al vele dagen onderweg zijn. Zo veel indrukken gaan door ons hoofd. Vandaag wordt wel de meest uitdagende en volle dag. De bezoeken mogen niet té gezellig worden…De eerste stop is Valdeorras in Galicië, de meest noordwestelijke regio van Spanje. Het eerste stukje na Léon is vlak en weinig inspirerend, maar na een tijdje gaat de weg slingeren en gaan we omhoog en omlaag. Het landschap is adembenemend mooi. Valdeorras betekent vallei van het goud. Een naam die de vallei kreeg van de Romeinen die hier goud delfden. Toen de goudmijnen dicht gingen deed wijnbouw zijn intrede en waarschijnlijk zijn dit de oudste wijngaarden van Galicië. De meeste wijngaarden liggen lager in de vallei op de rijkere kleigronden, maar de beste wijngaarden liggen hoger op de heuvels waar de bodem stenig (leisteen) is en rijk aan mineralen. Er heerst hier een landklimaat, wat wordt beïnvloed door de nabijheid van de Atlantische Oceaan en de rivier de Sil. In de middeleeuwen namen de vele kloosters in de streek de wijnproductie over. Met het verdwijnen van de kloosters verdween ook de wijnbouw grotendeels en raakte de autochtone godellodruif in de vergetelheid. In 1974 start Horacio Fernández, gesubsidieerd vanuit de Spaanse overheid, een project om de godellodruif in Valdeorras terug te brengen. Twee hectare worden met de druif aangeplant. In 1986 wordt voor het eerst een wijn gemaakt op basis van 100% godello. In 1988 wordt het historische klooster Xagoaza gerenoveerd, om hier net als in de middeleeuwen wijn te maken. Een schitterende historische plek, hoog in de heuvels. In de loop der jaren groeit het kleine bedrijf flink (vandaag de dag 21 hectare) en wordt het klooster te klein voor de productie van de wijnen. In 2009 wordt daarom een schitterende, moderne kelder gebouwd, nog hoger op de heuvel, met een prachtig uitzicht over wijngaarden en het oude klooster. Alles gebeurt hier met zwaartekracht, geholpen door de modernste apparatuur en top-wijnmakers. Het project blijft desondanks klein en met een 100%-focus op kwaliteit. Vele jaren geleden, toen de wijn nog in het klooster werd gemaakt, werd deze magische plek ontdekt door Louis Kat.


Op weg naar Ribeiro

De laatste jaren kreeg de wijn van ons ten onrechte wat minder aandacht, maar na dit bezoek en na het proeven van de jonge, uitstekende oogstjaren, zijn we ervan overtuigd dat Bodegas Godeval weer terug op zijn voetstuk moet. Deze wijnen gemaakt van 100% godello bezitten een prachtige balans tussen frisse citrustonen, witte bloemen, geel fruit, mineralen en kruidige, aardse aroma’s. Wijnen die het verdienen om mooie visgerechten en zelfs gevogelte te begeleiden. Er is hier zoveel te zien en te genieten, dat we iets uitlopen in tijd. We haasten ons in de auto op weg naar Ribeiro. Zoals de vogel vliegt, is het niet zo ver, maar door de bergen moeten we een flinke omweg maken en we moeten rekenen op twee uur rijden. Tot overmaat van ramp verslechtert het weer. Als we eindelijk op onze bestemming aankomen, waarvan de laatste kilometers over onverharde zandpaden vol kuilen, lijkt de regen met emmers tegelijk loodrecht uit de hemel te vallen. Tijdens de twintig meter tussen auto en kelder raken we doorweekt. Gelukkig waren we onderweg nog wel even bij de bakker gestopt, om niet met lege magen aan te komen.


Bodegas El Paraguas
We worden hartelijk ontvangen door een illuster ogend duo dat ons uitnodigt om eerst even wat te eten. We zullen wel veel trek hebben. In de kleine ruimte staan op een oude bar plastic schalen met verse garnalen, heerlijke worsten, rauwe ham, lokale deegwaren en rustiek brood. Hier hadden we dus niet op gerekend, maar we doen natuurlijk ons best om niets te laten merken en eten vrolijk mee. We zijn bij een heel kleine producent, genaamd Bodegas El Paraguas met slechts vijf hectare wijngaard in de DO Ribeiro, op een ietwat verlaten plek met de naam Ribadavia in Ourense. Eigenaren zijn twee vrienden Felicísimo Pereira en Marcial Pita, die uit de regio komen en hun sporen al vele jaren geleden hebben verdiend in de wijnwereld. Om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien hebben beide vrienden ook nog ander werk, maar ze delen nu eenmaal een passie voor de witte wijnen uit Ribeiro, die volgens hen tot de allerbeste ter wereld horen. En dat willen ze aan de wereld laten zien. Het klinkt chauvinistisch, maar de heren hebben een punt. Hun wijnen zijn GEWELDIG!

We proefden een van de cuvées al enkele maanden eerder, maar wisten toen al dat we meer te weten wilden komen over dit bijzondere domein. Het project, zoals ze het zelf noemen, start in 2011, wanneer ze de garage van Felicísimo ombouwen tot wijnkelder. Een kleine en simpele plek, maar zeer functioneel en voorzien van de meest moderne apparatuur. De wijngaarden komen uit de familie van Felicísimo, aangeplant na de phylloxera-plaag en hun oorsprong dateert van meer dan honderd jaar geleden. De beste oude stokken werden gebruikt om nieuwe stekken te kweken, maar ook andere interessante druivensoorten werden aangeplant. De wijngaarden liggen op verschillende hoogten, met verschillende ligging ten opzicht van de zon en verschillende bodemprofielen, wat de benodigde variatie geeft. De ligging aan de rivier de Avia, die hier uitmondt in de Miño, is ideaal; de mooiste plek van het gebied. De complexiteit komt dus uit de wijngaard. Felicísimo laat de natuur zoveel mogelijk haar gang gaan. Al het werk gebeurt er met de hand en alles puur natuur. De gebruikte druiven zijn treixadura, albariño en godello, die los van elkaar bij optimale rijpheid worden geoogst. De eerste twee vergisten en rijpen (sur lie) op kleine roestvrijstalen tanks, de godello op kleinere (300 en 600 liter) eikenhouten vaten afkomstig uit de Bourgogne. Na een rijping van enkele maanden worden de wijnen geassembleerd. De zeer hartelijke en interessante ontmoeting met twee gepassioneerde wijnmakers loopt op zijn einde en we zijn voor vertrek benieuwd naar de eventuele beschikbaarheid. Helaas is er niet veel, maar toch kunnen we voor dit jaar vast een kleine reservering doen. Wellicht is er in de toekomst meer…


De stap van albariño naar alvarinho is geen grote

Ook naar het laatste bezoek kijken we uit. We gaan naar de Atlantische kust, ook wel de groene kust, in het hoekje direct naast Portugal. Het landschap wordt hier bepaald door glooiende heuvels en inhammen in de kust, als een soort kleine fjorden, lokaal Rías genaamd. Hier ligt de wijnstreek Rías Baixas, het thuis van de albariñodruif. Nog niet zo lang geleden was dit deel van de Spaanse wijnbouw nog niet erg bekend, maar met de groeiende populariteit van frissere wijnstijlen, kwam ook Rias Baixas in beeld. Inmiddels genieten de witte wijnen die hier vandaan komen internationaal groot aanzien. Het klimaat wordt hier volledig beïnvloed door de ligging aan de oceaan. Hierdoor zijn de zomers koeler en de winters milder. De zee veroorzaakt ook een vochtiger klimaat, met meer neerslag. De Albariñodruif, met zijn kleinere bessen met stevige schillen, kan goed met deze omstandigheden overweg. Bovendien worden de druivenstokken opgebonden in hoge pergola’s, waardoor de druiven verder van de vochtige grond hangen en gemakkelijk droog waaien. De bodem bestaat voornamelijk uit (verweerd) graniet, met soms ook wat klei.


Adagas Gran Vinum
De bloei en vruchtzetting van de albariño zijn vroeg en zorgen voor een lange hangtijd van de druiven, wat de opbouw van aroma’s ten goed komt. De druif produceert ook makkelijk suiker en dus goede rijpheid, maar behoudt tevens uitstekende zuren. Een zeer interessante balans. Adagas Gran Vinum, waar wij onze afspraak hebben, is in het gebied een van de smaakmakers. Hun wijngaarden liggen allemaal in de beste subregio van het gebied, de Val do Salnes, op de oevers van de rivier Umia, dicht aan de kust. Perfect gave en rijpe druiven is waar de familie Piñeiro Cores jaarlijks haar meeste energie in steekt, de basis van iedere goede wijn. In de kelder worden de verschillende percelen gescheiden gevinifieerd en worden er verschillende selecties gemaakt. In de vinificatie vindt er afhankelijk van de cuvée een kortere of langere schilweking plaats en ook de opvoeding op de lies verschilt. Voor de topcuvée Gran Vinum, waarvan de druiven van een speciale wijngaard komen en wat later worden geplukt, krijgt een percentage van de wijn subtiel een houtopvoeding op grote foeders. Enrique Piñeiro Cores is hier de derde generatie en is een enthousiaste, maar ook bescheiden man. Hij is erg benieuwd naar onze mening. Hij oogt opgelucht en gelukkig als wij hem laten weten zeer onder de indruk te zijn van zijn frisse, maar tevens aromatische en gestructureerde wijnen, die alle opvallen door hun perfecte balans. Dit zijn wijnen die je zin geven om te drinken en die je doen verlangen naar fruits de mer en verse visgerechten.

Als wij afscheid nemen is het buiten inmiddels donker, terwijl we nog naar Portugal moeten. Nu ja, het is soort van om de hoek. ’s Avonds hebben we afgesproken bij Luís Cerdeira van ons Portugese tophuis Soalheiro in het Vinho Verde-gebied. De stap van albariño naar alvarinho is geen grote. Dat gaat ons vast lukken. Het voornemen is om het niet te laat te maken. De volgende ochtend vroeg vertrekt ons vliegtuig van de luchthaven van Oporto. Tijdens de terugvlucht zullen we alle indrukken van deze drie dagen in alle rust proberen te verwerken. Wat een reis!